Stare, arystokratyczne rody miały swoje różne Białe Damy i inne, mniej lub bardziej przerażające zjawy. Ich ukazanie się żywym było zwykle zapowiedzią jakiegoś nieszczęścia, jak np. rychłej śmierci kogoś z krewnych. U naszych niezamożnych przodków na Kresach podobną rolę pełnił lekarz. Pojawiał się w ich chatach zazwyczaj tuż przed śmiercią któregoś z domowników.

Oczywiście byłoby krzywdzące twierdzenie, że dawni medycy tą śmierć wywoływali. Po prostu wzywano ich w ostatniej chwili, gdy już nie pomogły środki medycyny ludowej, czyli zielarstwo i magia, oraz miejscowi znachorzy. Zazwyczaj więc przybywali za późno.

Jak pisał doktor Stanisław Spittal z Załoziec:

"Gdy więc ojciec, matka, mąż, czy żona są już konający, wiezie się ich w ostatniej chwili do lekarza po to, by nikt nie powiedział potem, że nie doktorowali (żałowali pieniędzy na doktora). A skoro lekarz powiedział, że szkoda trudu, bo już zapóźno, nie żal już chorym umierać, a pozostałym nikt już nawet najmniejszego zarzutu nie uczyni."

"Toteż prawie każdy z chorych, gdy przybędzie do lekarza, zaraz na wstępie pyta się: Czy to aby choroba śmiertelna? Niech mnie pan dochtor ratuje! ale proszę otwarcie powiedzieć, co ze mną będzie, bo, jak trzeba umrzeć, to szkoda się tracić, bo nie ma skąd. I chociaż każdemu życie miłe - godzą się spokojnie z wolą niebios, bo raz matka rodziła i raz umrzeć się musi, - raz kozie śmierć, - ha trudno. "

I owi lekarze, towarzyszący naszym przodkom w ich ostatnich chwilach, pochodzili właśnie z Załoziec. To miasteczko leżało najbliżej Olejowa, Trościańca Wielkiego, Bzowicy czy Milna. Tutaj też szukano pomocy u lekarza czy w aptece. Nie dotyczyło to tylko akuszerek, które były we wszystkich wioskach. Jedynie osoby zamożniejsze - jak urzędnicy hrabiego Wodzickiego - sprowadzali czasem dyplomowane akuszerki z Załoziec, jak np. widoczna na naszej liście Anna Geller (lub np. ze Złoczowa - akuszerka Zofia Sobińska). Po obu tych kobietach pozostały ślady w księgach kościelnych.

W niniejszym artykule zestawiamy wszystkie nazwiska załozieckich lekarzy, medyków, aptekarzy i akuszerek, które udało się odnaleźć w dostępnych źródłach (patrz Literatura). Gdy pojawią się kolejne źródła, ta lista będzie uaktualniona.

Czytelnikom zwracamy uwagę na jedną ciekawą postać. Doktor Izydor Rager. Urodzony w roku 1838, zaczął praktykę jako chirurg w Załoźcach w czasach przed powstaniem styczniowym. I pracował tutaj co najmniej do 1927 roku (poza kilkuletnią przerwą w czasie I wojny światowej, gdy ewakuował się przed Moskalami do Wiednia). Więc jeszcze w wieku 89 (!!!) lat wciąż był czynny zawodowo. Niesamowity człowiek i zapewne żelaznego zdrowia. Miało z nim kontakt wiele pokoleń naszych przodków i zapewne wszyscy go znali. Szkoda, że na razie nie mamy więcej informacji o nim.

CZASY AUSTRIACKIE:

DOKTORZY MEDYCYNY:

1862-1866 Bienczewski Alexander
1892 Borysiewicz Wiktor
1897-1905 Landesberg Ch.
1900 Żurakowski Jan
1906-1913 Landesberg Maurycy

CHIRURDZY:

1859-1879 Bardasch Fabian / Bardach Fabian (różne zapisy nazwiska)
1862-1914 Rager Izydor

Z "Księgi pamiątkowej i adresowa wygnańców wojennych":
Rager Izydor, Dr, lekarz, Załoźce
data opuszczenia miejsca zamieszkania: 9. VIII. 1914
wojenny adres: Wiedeń, XX. dzielnica, Bäuerlegasse nr 22, m. 15
rodzina złoźona z 5 osób

1859-1861 Müntzelles Lazar
1869-1870 Łucyk Jakob
1869-1870 Rosenbaum Leon
1881-1892 Bardasch Dawid
1873 Krąpiec Mikołaj
(jeśli nie błąd, bo w schematyzmach 1869-70 i potem znów 1875-79 Mikołaj Krąpiec jest wymieniony jako chirurg w Toporowie; jedynie w schematyzmie 1875 przypisany do Załoziec)

AKUSZERKI

1859-1884 Geller Anna
1859-1861 Matkowska Kunegunda
1859-1875 Schwamel Paulina
1862-1897 Bürger Scheindl / Bürger Scheindel (różne zapisy imienia)
1879-1882 Nessel Michalina
1879-1897 Rudolf Józefa
1882-1897 Müller Mindla / Müller Kindla (różne zapisy imienia)
1892-1897 Lenczewska Albina
1905 Rudolf Józefa, akuszerka gminna
1911-1912 Bürger Nechane / Bürger Nechama (różne zapisy imienia), akuszerka gminna

APTEKI:

W Załoźcach istniała zawsze tylko jedna apteka. Kolejni właściciele i dzierżawcy, odnotowani w źródłach:
1861-1866 właściciel Lubinger Anton
1868-1879 właścicielka Lubinger, wdowa, imię nie podane
(przy czym zapiski przy obojgu Lubingerach wskazywały, że nie mieli uprawnień do prowadzenia apteki, byli tylko właścicielami; więc zgodnie z prawem właściwe prowadzenie apteki musieli powierzyć jakimś zawodowym farmaceutom)
1881-1906 właściciel Malkowski Bronisław
1911 właściciele spadkobiercy Malkowskiego Bronisława
1912-1913 dzierżawca Baczyński Franciszek

SZPITAL W ZAŁOŹCACH

W miasteczku istniał mały szpital, prowadzony przez Siostry Miłosierdzia. Występuje w c.k. schematyzmach galicyjskich z lat 1859-1912. Początkowo (lata 1859-1881) liczył 20 łóżek, później (lata 1882-1812) 24 łóżka.

Więcej informacji o tym szpitalu w artykule "Siostry Miłosierdzia z Załoziec"

ZAKŁAD KALEK W ZAŁOŹCACH

Schematyzmy z lat 1875-1906 odnotowują istnienie w Załoźcach "zakładu kalek" Jego statutowym celem było "utrzymanie kalek i dziadów wyznania obrządku łacińskiego". Więc było to coś w rodzaju przytułku / przytuliska dla niepełnosprawnych i ubogich. Zarządzał tym zakładem miejscowy rzymsko-katolicki proboszcz. Zachowały się informacje o majątku i rocznych przychodach załozieckiego zakładu kalek.

1875
Fundusz zakładowy 1095 złotych reńskich 51 centów.
Dochód z ubiegłego roku 51 złotych reńskich 17 centów waluty austriackiej.

1879-1892 identyczne zapisy
Fundusz zakładowy 1090 złotych reńskich 15 centów.
Dochód z ubiegłego roku 57 złotych reńskich 62 centy waluty austriackiej.

1897-1898 identyczne zapisy
Fundusz zakładowy 1090 złotych reńskich 15 centów.
Dochód z ubiegłego roku 33 złote reńskie 45 centów waluty austriackiej.

1899-1900 identyczne zapisy
Fundusz zakładowy 1090 złotych reńskich 15 centów.
Dochód z ubiegłego roku 38 złotych reńskich 72 centy waluty austriackiej.

1905-1906 identyczne zapisy
Fundusz zakładowy 2180 koron 40 halerzy.
Dochód z ubiegłego roku 126 koron 50 halerzy.

W schematyzmach z lat 1911-1913 zakłady kalek już nie występują. Nie wiadomo więc, czy ta instytucja w Załoźcach istniała nadal do I wojny światowej.

II RZECZPOSPOLITA:

LEKARZE

1862-1928 Rager Izydor, ur. 1838, dyplom 1860
1930-1938 Buchsbaum Juda, ur. 1889, dyplom 1927, lekarz ogólny.
1928-1938 Horn Jan Jakób, ur. 1883, dyplom 1913, lekarz ogólny.
1924-1938 Schorr Otto, ur. 1894, dyplom 1920, lekarz ogólny (w r. 1936 pełnił funkcję lekarza okręgowego)

1936-1939 Spittal Stanisław, ur. 1891, dyplom 1921, lekarz ogólny.
(w r. 1924 Stanisław Spittal był jeszcze lekarzem we Lwowie, adres Klonowicza 16)

1938 Klufas Wsewołod, ur. 1906, dyplom 1932

DENTYŚCI:

1930 Schorr Otto dr.
(zapewne możnas przyjąć lata jak wyżej, czyli 1928-1938, jednak tylko dla roku 1930 mamy potwierdzenie w źródłach, że był praktykował również jako dentysta)

TECHNICY DENTYSTYCZNI:

1939 Nasbaum Pinkus, ur. 1902, uprawnienia w r. 1931, samodzielny

FELCZERZY:

1926-30 Bürger J.

FARMACEUCI:

1926-1939 Baczyński Franciszek, ur. 1872, dyplom 1894, magister
1939 Pytlik Mieczysław, ur. 1909, dyplom 1936, magister

AKUSZERKI / POŁOŻNE:

1926-1939 Berger Nechama, ur. 1882, uprawnienia w r. 1913
1926-1939 Berger Rywka Beila, ur. 1877, uprawnienia w r. 1901

1928-1939 Kotowicz Zofia, ur. 1893, uprawnienia w r. 1923

1939 Berger Sara, ur. 1914, uprawnienia w r. 1938

APTEKI

1924-1936 Apteka publiczna realna, Baczyńska Róża.
w r. 1936 zarządcą był Pfau Izydor.

Różne dodatkowe informacje:

1936
Załoźce należały do Ubezpieczalni Społecznej w Złoczowie, Funkcję lekarza domowego w Załoźcach pełnił doktor Otto Schorr. Ubezpieczonych było 200 osób.

1939
W Załoźcach istniał ośrodek zdrowia - przychodnia przeciwgruźlicza i przeciwjaglicza.

LITERATURA:

1926 - Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1926/27. Warszawa 1926. Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej sp. z o.o.

1928 - Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1928. Warszawa 1928. Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej sp. z o.o.

1930 - Księga adresowa Polski (wraz z W. M. Gdańskiem) dla handlu, przemysłu, rzemiosł i rolnictwa 1930. Warszawa 1930. Towarzystwo Reklamy Międzynarodowej sp. z o.o.

1924 - Urzędowy spis lekarzy uprawnionych do wykonywania praktyki lekarskiej oraz aptek w Rzeczypospolitej Polskiej w opracowaniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Generalnej Dyrekcji Służby Zdrowia). Warszawa 1924/25.

1931 - Urzędowy spis lekarzy uprawnionych do wykonywania praktyki lekarskiej, lekarzy-dentystów, dyplomowanych farmaceutów oraz aptek w Rzeczypospolitej Polskiej w opracowaniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Generalnej Dyrekcji Służby Zdrowia). Warszawa 1931.

1936 - Rocznik lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1936 rok. Opracował: Dr. Stanisław Konopka. Rok wydawnictwa II. Warszawa 1936. Biuro Propagandy Medycyny Polskiej przy Naczelnej Izbie Lekarskiej.

1938 - Rocznik lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1936 rok. Urzędowy spis lekarzy. Stan rozmieszczenia lekarzy z dnia 15 maja 1938 r. Rok wydawnictwa III. Warszawa 1938. Naczelna Izba Lekarska.

1939 - Urzędowy spis: lekarzy, lekarzy-dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych, uprawnionych i samodzielnych techników dentystycznych oraz wykazy: aptek, szpitali, ubezpieczalni społecznych, ośrodków zdrowia, przychodni samodzielnych oraz centrali i filii Państwowej Szkoły Higieny. Cz.VI Położne. Samorz. Instytut Wydawniczy. Warszawa 1939.

oraz c.k. schematyzmy galicyjskie:

Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1861. Lemberg. Aus der k. k. galiz. Aerarial-Staats-Druckerei.

Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1862. Lemberg. Aus der k. k. galiz. Aerarial-Staats-Druckerei.

Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1863. Lemberg. Aus der k. k. galiz. Aerarial - Staats - Druckerei.

Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1865. Lemberg. Aus der k. k. galiz. Aerarial - Staats - Druckerei.

Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1866. Lemberg. Aus der k. k. galiz. Aerarial-Staats-Druckerei.

Handbuch des Statthalterei-Gebietes in Galizien für das Jahr 1868. Lemberg. Aus der k. k. galiz. Aerarial-Staats-Druckerei.

Galizisches Provinzial-Handbuch für das Jahr 1869. Lemberg. Aus der k. k. galiz. Aerarial-Staats-Druckerei.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1870. Lwów. Z c. k. galicyjskiej drukarni rządowej. 1870.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1873. Lwów. Z drukarni E. Winiarza. 1873.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1875. Lwów. Z drukarni A. J. O. Rogosza. 1875.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1879. Lwów. Z drukarni "Dziennika Polskiego". 1879.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1881. Lwów. Nakładem galic. c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego. 1881.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1882. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego. 1882.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1884. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego. 1884.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1892. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego (Zarządca Wł. J. Weber). 1892.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1897. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca Wł. J. Weber. 1897.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1898. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca Wł. J. Weber. 1898.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1899. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca Wł. J. Weber. 1899.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1900. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca Wł. J. Weber. 1900.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1905. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca J. Niedopad. 1905.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1906. Lwów. Nakładem c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca J. Niedopad. 1906.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1911. Lwów. Nakładem Prezydyum c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca J. Niedopad. 1911.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1912. Lwów. Nakładem Prezydyum c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca J. Niedopad. 1912.

Szematyzm królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1913. Lwów. Nakładem Prezydyum c. k. Namiestnictwa. Z drukarni Władysława Łozińskiego - Zarządca J. Niedopad. 1913.

Komentarze

	Brak komentarzy.

Dodaj komentarz

	Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.

404212 Unikalnych wizyt

Powered by